Chuyện hình thành

Mọi thứ bắt đầu từ một mặt bằng hai mặt tiền trên phố Phan Đình Phùng. Phía sau mặt phố ấy là một nếp nhà gỗ ba gian mang dáng dấp Bắc Bộ xưa.

Đó là kiểu nhà kẻ truyền ba gian hai trái, hay người trong nghề vẫn gọi là nhà tiền kẻ hậu kẻ. Căn nhà đã hơn ba mươi năm tuổi, được chúng tôi mua lại từ một hộ dân ở Bắc Giang. Chủ cũ định phá nhà để xây nhà tầng, còn chúng tôi tìm đến căn nhà ấy qua mấy người anh ở dưới đó.

Đến tận bây giờ, chẳng ai trong đội còn nhớ tên người chủ cũ. Căn nhà đã về đây, từng cấu kiện gỗ được tháo dỡ, vận chuyển rồi lắp dựng lại, nhưng cái tên của người từng sống dưới mái nhà ấy thì chẳng còn ai gọi được nữa.

Nhà làm bằng gỗ xoan đào đã qua bàn tay ngâm tẩm của các cụ, kết hợp với gỗ lim. Tổng cộng có hai mươi sáu cột chính. Các cấu kiện liên kết với nhau bằng hệ thống mộng gỗ truyền thống, không dùng một chiếc đinh. Mỗi mối ghép là một cách tính toán của người thợ xưa, vừa khít, vừa chắc, để cả ngôi nhà đứng vững qua năm tháng.

Chúng tôi không cố làm cho căn nhà trông như mới. Bởi thứ đáng giữ nhất không chỉ là bộ khung gỗ, những mối mộng hay mái ngói cũ, mà còn là dấu vết của thời gian đã nằm lại trên từng thớ gỗ, từng viên ngói. Có những thứ càng cũ, càng khó tìm lại được.